گروه فرهنگی «سراج24»- مرتضی اسماعیل دوست: فیلم «ایستاده در غبار» با طراحی ارزنده بصری و ظرافت در صداگذاری و صداقت در روایت عنوان بهترین فیلم جشنواره فجر امسال را از آن خود ساخت و تا به حال دل خیلی از هنرمندان و منتقدان را با فرم متمایز بیانی و ساختار ارزنده سینمایی اش از آن خود ساخت. فیلمی که بر پایه بخشی از زندگی جاویدالاثر حاج احمد متوسلیان ساخته شده است و در انتهای فیلم اشاراتی به وضعیت مبهم مردانی گرانقدر چون احمد متوسلیان، کاظم اخوان، تقی رستگار مقدم و سیدمحسن موسوی که توسط شبه نظامیان صهیونیست ربوده شدند، صورت گرفته است. در روزهایی که خبرهایی مبهم از اعتراض خانواده گرانقدر متوسلیان نسبت به فیلم فوق به گوش می رسد، به گفت و گو با حسن اخوان برادر کاظم اخوان پرداختیم و دیدگاهش را درباره لزوم ساخت آثاری چون «ایستاده در غبار» جویا شدیم.
*سراج24: فیلم «ایستاده در غبار» با نگاهی به زندگی احمد متوسلیان که برادرتان از همراهان ایشان در سفر به لبنان بود، ساخته شد. شما به عنوان یکی از اعضای خانواده ربوده شدگان نظرتان درباره تولید این اثر چیست؟
- اخوان: قبل از هر سخنی ابتدا وظیفه خود می دانم از طرف خانواده کاظم اخوان، خبرنگار و عکاس خبرگزاری جمهوری اسلامی از آقای مهدویان، کارگردان فیلم «ایستاده در غبار» و تهیه کننده آن تقدیر و تشکر کنم به خاطر اثر ماندگاری که در مورد یکی از اسطوره های دفاع مقدس و از همراهان کاظم ارائه کردند و دیده از روی نگارینش نگارستان کردند. آن هم در این شرایط وانفسا و مبهمی که 35 سال است در آن قرار داریم و کسی توجهی به ما ندارد و مصداق شعری شدیم که«در این سرای بی کسی کسی به در نمی زند /به دشت پر ملال ما پرنده پر نمی زند /نشسته ام در انتظار این غبار بی سوار/دریغ کز شبی چنینی سپیده پر نمی زند»
اگر این فیلم هیچ جایزه ای هم در جشنواره نمی برد از نظر من از ارزش های آن کم نمی شد.
*سراج24:مهم ترین مساله مطرح شده در فیلم «ایستاده در غبار» از نگاه شما چیست؟
- اخوان:«ایستاده در غبار»، فیلمی است درباره شخصیتی قهرمان و اسطوره که ساختار روایی فیلم بر پایه شخصیت قهرمان استوار است و یکی از مهمترین و در عین حال بدیع ترین ویژگی های نگاه مهدویان در این بوده که برای بازنمایی بخشی از واقعیت پنهان مانده شخصیت ریسک کرده است و مرز حفظ اطلاعات با تبدیل مدام آن به راز را شکسته است. ندادن اطلاعات از سرنوشت حاج احمد با عنوان فیلم «ایستاده در غبار» شروع می شود و از سوی دیگر پایان فیلم موجب می شود تا بیننده برای اطلاع از رویدادهای پس از ربوده شدن حاج احمد و همراهانش به دنبال سوالات بعدی باشد که هنوز پاسخ دقیقی در این سال ها به آن داده نشده است، پاسخی که جویندگان حقیقت از سرنوشت حاج احمد و همراهانش به دنبال آن هستند.
*سراج24: پس به نظرتان فیلم محمدحسین مهدویان، جدا از تصویری که از حاج احمد متوسلیان ارائه می دهد، ظرفیت این را دارد که موجب تلنگری نزد مسئولان و مخاطبان جهت علاقمندی به پیگیری وضعیت ربوده شدگان گردد؟
- اخوان:بله. بحثی که وجود دارد این است که ما متاسفانه در طی 35 سال گذشته در یک فضای مطلق نادیده گرفتن سرنوشت این عزیزان قرار گرفته بودیم و این فیلم یک نقطه عطف در این باره خواهد بود. من اطمینان دارم که کارگردان این فیلم از روح والای این 4 تن مدد گرفته است، چرا که با وجود این که این فیلم قدرت کارگردانش را به رخ کشیده است اما اگر خلوص در آن وجود نداشت هرگز نمی توانست به چنین قدر و مرتبه ای برسد. این فیلم صحنه های بسیار زیبا و تاثیر گذاری دارد و یکی از اسطوره های دفاع مقدس را به زیبایی به تصویر کشیده است. من فکر می کنم کارگردان در سخت ترین تجربه سینمایی اش کار بزرگی انجام داده است.
*سراج24: به نظرتان مهم ترین مساله ای که مخاطبان با تماشای این فیلم پیدا می کنند، چه خواهد بود؟
- اخوان: این فیلم می تواند پیامی برای جوانان و مردم صاحب رای به ارمغان آورد و همواره انسان را بر تکاپوی مستمر ترغیب کند تا شاید بتوانند به جایگاه اسطوره ها نزدیک شوند. احمد متوسلیان و همراهانش به شهر عشق پای نهادند و باید از کوی عافیت کوچ می کردند و برای همیشه با امنیت و آسایش خداحافظی می کردند. چرا که وادی عشق، وادی جرات و عدم احتیاط و اقدام گستاخانه و خلاصه مرد کار بودن است. آن عزیزان از ساحت خوف و احتیاط و دست به عصا بودن گذر کرده بودند و این ها مسائلی است که یک مخاطب از تماشای زندگی اسطوره ها می تواند برداشت کند. آنان عشق بر وجودشان تجلی یافته بود و باید تمام وجودشان را در راه عشق خرج می کردند و به استقبال خطر می رفتند. عشق با مرگ همراه است اما نه مردنی که به یکباره تمام شود بلکه مردنی درهر لحظه و حیاتی در مرتبه بعدی که عاشق پس از هر مردن حیاتی دوباره یا بدو تولدی نو می پذیرد. این یعنی رفیق خدا بودن که در شهادت تجلی می یابد.
*سراج24: به نظرتان چرا سینمای ایران سال ها از پرداخت به زندگی اسطوره هایی چون حاج احمد و همراهانش غافل بود؟
- اخوان: بدون شک عدم پرداختن به موضوع سرنوشت حاج احمد و همراهانش یک شکست معنوی برای ما بود. بی توجهی به این شخصیت ها در تاریخ، یک ضعف اساسی تلقی می شد و این فیلم نشان داد کسانی هستند که حافظه تاریخی شان همچنان کار کند! هستند کسانی که در هیاهوی امروز دغدغه و آرمانشان را فراموش نکرده اند. مساله مهمی است پرداخت به زندگی مردانی که حتی نامشان هنوز که هنوز است رسم مردانگی را زنده نگه می دارد. این 4 تن حماسه داران حماسه ساز بودند که در همه حضورهای خود در جبهه برای ادای تکلیف بیش از حد توان خود کوشیده اند، چرا که زندگی بدون مسئولیت شناسی برای آنان از مرگ بدتر بوده است.
*سراج24: فیلم «ایستاده در غبار» چه احساسی برای خانواده ی همچنان در انتظار این عزیزان خواهد داشت؟
- اخوان: پدر و مادرمان در قید حیات نیستند. اما طبیعی است این فیلم تسلایی برای دل مادران این عزیزان است آنهایی که طعم انتظار را چشیده اند. در شرایطی که غبار 35 ساله مظلومیت و فراموشی بر سرنوشت ربوده شدگان نشسته است، این فیلم می تواند نشانه ای باشد از بی خبری خانواده های این عزیزان و معتقدم عنوان فیلم بسیار هوشمندانه انتخاب شده است.
*سراج24: چه پیشنهادی برای ساختار ارائه شده در فیلم «ایستاده در غبار» به عنوان یک مخاطب و از اعضای خانواده این عزیزان دارید؟
- اخوان:فیلم خوبی است. البته به نظرم می توانست به صورت اپیزود ساخته شود و به شخصیت این 4 عزیز پرداخته شود اما به هر حال نظر کارگردان این بوده که محور فیلم تک شخصیتی باشد و این محترم است. بالاخره کار گردان باید جنبه های نمایشی یک اثر را در نظر بگیرد و امکان دارد این با سلیقه برخی جور در نیاید. یکی از نکاتی که در این اثر انتظارم را بر آورده نکرد این بود که نتوانسته پرسش های کلیدی را در باب سرنوشت حاج احمد و همراهانش مطرح نماید و ای کاش در فیلم اشاره بیشتری در این باره می شد، چرا که سرنوشت حاج احمد و همراهانش نیاز به واکاوی و رمز گشایی و حقیقت یابی دارد. اگر چه در پایان فیلم علامت سوال بزرگی قرار داد که پاسخ آن را به تعلیق می گذارد.
*سراج24: عملکرد دستگاه دیپلماسی برای پیگیری وضعیت این 4 نفر چه بوده است؟
- اخوان:هر آدم منصفی قبول دارد که خانواده های این عزیزان حق دارند از سرنوشت عزیزان شان پس از 35 سال آگاه شوند. متاسفانه محدوده سیاست با فضیلت های اخلاقی قرابتی ندارد و چنین اندیشه تلخی را جهان سیاست بسیار از خود نشان داده است! مشکل این است که سیاست دیگر فضایی برای جولان احساسات و عواطف باقی نمیگذارد، به عنوان مثال عرض کنم که در آخرین نامه خود به مسئولین کشور، نامه ای را در روز خبرنگار به آقای ظریف نوشتم و در آن درخواست کردم شما که گره های بزرگ دیپلماسی را باز کردید پس از 35 سال گره از کار ما بگشائید اما همچون گذشته هیچ پاسخی از یک مسئول دریافت نکردیم. به هر حال از دولت های گذشته تا حال نخواسته اند و یا نتوانسته اند حقیقت سرنوشت این عزیزان را کشف کنند و از آقای روحانی و ظریف می خواهیم که صدای ما را بشنوند. ما مردگان بزرگ و زندگان کم توجه نمی خواهیم و تبدیل اطلاعات پرونده به اسرار باعث می شود تا افراد به این پرونده به مثابه امری خطرناک که می تواند موجب آشکار شدن رازها گردد نگاه کنند! در چنین شرایطی طبیعی است که افراد برای پیگیری موضوع طفره می روند و بعضی از مسئولین هم برای فرار از مسئولیت هایشان به پنهان کاری متوسل می شوند اما ما حقیقت را می خواهیم اگر در ریشه واژگان حقیقت و واقعیت دقیق شویم، تفاوتهایی را مشاهده میکنیم. ریشه کلمه حقیقت، «حق» به معنای راستی و درستی است و ریشه کلمه واقعیت، «وَقَعَ» به معنای رویدادن و یا اتفاق افتادن است. از این رو حقیقت، اشاره به ماهیت راست و درست دارد.
*سراج24: فکر می کنید در نادیده گی دستگاه دیپلماسی، سینمای هوشیار و متعهد می تواند یاری دهنده باشد؟
- اخوان:سینمای جستجوگر و حقیقت یاب و انسانی نباید از منظر مصلحتها و سیاست به ماجراها نگاه کند. باید بدانیم که فراموش شدگان، فراموش کنندگان را هرگز فراموش نمی کنند! سینما توان نشان دادن دردها و مشکلات و زیبایی ها را دارد و فیلم «ایستاده در غبار» نمونه ای است که با صراحت توانست فراز و فرود زندگی انسانی بزرگ را نشان دهد. باید بدانیم که معیار قضاوت حق و انصاف است برای انسانی که در این روزگار نیازمند عشقی عمیق و زیبا است.
*سراج24: فیلم «ایستاده در غبار» با سکانسی از انتظار مانده در پشت در آرزو به پایان می رسد. تصویری از وضعیت خانواده های منتظر و مادر حاج احمد که همچنان چشم به راه است.
- اخوان: من سلام عرض می کنم به مادر حاج احمد که همچنان در حال عبور از معبرهای سخت و دشوار انتظار است. نمی دانم با دیدن این فیلم چه حالی پیدا می کند و آیا به آرامش خواهد رسید؟ به هر حال این فیلم گامی است جهت شناساندن حاج احمد متوسلیان که یکی از اسطوره های دفاع مقدس بوده است و تلنگری است به برخی سیاستمدارانی که هویت او و کاظم اخوان و دوستان دیگر را پنهان نگاه می دارند و امروز از آنان باید پرسید که نتیجه این پنهان کاری ها چه شد؟!
